Investeer in een herstelgerichte cultuur voor veiligheid op school
15 april 2026
Scholen zijn voor de meeste leerlingen een plek waar zij zich veilig en gezien voelen, maar er zijn ook zorgen over de invloed van de online wereld. Dat meldt de Onderwijsinspectie in De Staat van het Onderwijs 2026. ‘Het is voor het welbevinden van leerlingen belangrijk dat zij zich prettig voelen op school. Een veilige omgeving is bovendien een voorwaarde om te kunnen leren’, zegt Hester Radstake van Stichting Halt. ‘Je merkt het aan de kwaliteit van de pedagogische omgeving wanneer er een herstelgerichte cultuur is op school. Als er dan iets gebeurt dat niet door de beugel kan, ligt de focus niet op het straffen van de schuldige, maar vooral op de impact die de situatie op iedereen heeft gehad en wat er nodig is voor herstel. Op die manier bewaken leerlingen en docenten samen de normen voor hoe we met elkaar willen omgaan.’
De Onderwijsinspectie signaleert een toename in meldingen over schorsingen en verwijderingen na fysiek geweld. Ook lijken meer jongeren volgens de Onderwijsinspectie betrokken bij online crimineel gedrag, zoals seksueel grensoverschrijdend gedrag, drugshandel, bedreiging, intimidatie en cybercrime. ‘Smartphones en sociale media maken criminaliteit toegankelijker voor jongeren,’ zegt Radstake. ‘Jongeren beïnvloeden elkaar, normaliseren grensoverschrijdend gedrag en zijn online makkelijk bereikbaar voor bijvoorbeeld ronselaars.’
Pedagogisch begrenzen en herstellen
De Onderwijsinspectie schrijft in het rapport dat veiligheidsbeleid meer moet leven op scholen. Schoolbesturen en -directies moeten initiatief blijven nemen om het gesprek daarover binnen de school te voeren, niet alleen onder personeel, maar juist ook met leerlingen en studenten, ouders en partners in de omgeving. Radstake: ‘In vredestijd moet je investeren in het normaliseren van het gesprek over veiligheid en sociale weerbaarheid. Dat maakt het ook makkelijker om samen verder te kunnen wanneer er wel een incident heeft plaatsgevonden en er heftige emoties in het spel zijn. Door in te zetten op herstel voorkom je dat leerlingen geïsoleerd raken, of dat nu komt door schorsing of door angst om naar school te gaan na een onveilige ervaring.’
Herstelgericht reageren begint al bij kleine ordeverstoringen in de klas. Volgens de Onderwijsinspectie kosten die leraren met name op middelbare scholen veel tijd en 30% van de vo-leraren ervaart orde houden als stressvol. Radstake: ‘Jongeren zijn mondiger geworden en dat brengt ook uitdagingen met zich mee voor een veilig gesprek over gevoelige thema’s. Pedagogisch en herstelgericht begrenzen is belangrijk om te voorkomen dat kwetsende taal en opmerkingen als normaal gezien worden.’
Scholen waar leerlingen en medewerkers zich veilig voelen, hebben volgens de Onderwijsinspectie vaak een integrale, goed geïmplementeerde pedagogische aanpak door de hele school. Radstake: ‘Conflict- en herstelvaardigheden worden daarin breed gedragen: door leerlingen, leraren, ouders en maatschappelijke partners, zoals politie, jongerenwerk en gemeenten. Dat vraagt om breed investeren in de pedagogische omgeving rondom jongeren, en betaalt zich uit in een schoolklimaat waarin jongeren kunnen leren en samenleven en medewerkers met plezier hun werk doen.’